Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Moderator: Pieter Van Dorsselaer

Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor wvreusel op 21 aug 2009, 11:47

Wanneer meldingen van Geelsprietdikkopjes worden gecontroleerd, blijken het heel vaak toch Zwartsprietdikkopjes te zijn. Want ook het Zwartsprietdikkopje kan geel hebben op zijn antennes.

Om zeker te zijn van Geelsprietdikkopje, moet je het vangen, en kijken naar het UITEINDE van de ONDERKANT van het sprietknopje. Dat is geelbruin bij het Geelsprietdikkopje en zwart bij het Zwartsprietdikkopje.

Alles staat mooi geïllusteerd in dit artikel http://www.vlindernet.nl/doc/Geelspriet ... _maken.pdf

Iemand nog andere tips voor het uit elkaar houden van deze soorten?
wvreusel
Sperwer
 
Berichten: 505
Geregistreerd op: 04 jul 2008, 12:36

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor sylvain op 21 aug 2009, 17:16

Dag Wouter,

Ben verheugd te zien dat er inderdaad nog eens wordt stil gestaan bij de juiste plaats op de voelspriet waar er moet worden naar gekeken.
Bij de inventarisatie in West-Vlaanderen hebben we ook heel dikwijls gezien dat het Groot dikkopje gedetermineerd werd (door zijn bleke voelsprieten) als Geelsprietdikkopje en dit met fotomateriaal dat geen enkele twijfel liet bestaan.
Het Groot dikkopje is toch niet zo moeilijk. Visueel in het veld is het verschillend patroon te zien op de vleugels (zowel boven- als onderzijde) van zodra de vlinder stil zit en zefs in de vlucht is dit een heel andere vlinder.
Ik vermoed dus dat men aan drie soorten aandacht moet geven bij de "differentiaal diagnose": Groot dikkopje, Zwartsprietdikkopje en Geelsprietdikkpje.

Alle andere tips zijn niet 100 % sluitend tussen T. lineola en T. sylvestris.
De geurstreep en onderzijde van de vleugels is immers zeer onderhevig aan hoe "fris" de vlinder is en zelfs bij frisse vlinders is dit te variabel en wat mij betreft onvoldoende als sluitend determinatie kernmerk.
sylvain
Sperwer
 
Berichten: 615
Geregistreerd op: 17 aug 2006, 21:11

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor wvreusel op 14 sep 2009, 15:06

Bij Groot dikkopje zijn de lichte vierkantige vlekken in de vleugels meestal toch wel opvallend. Zeker dus altijd eerst naar de vlekken kijken. En dan komen we op het verschil tussen Groot dikkopje en Kommavlinder, ook interessant maar dat zullen we voor een ander topic houden.

Nog een ander verschil tussen de twee soorten met ongeblokte vleugels is dat de top van de onderkant van de voorvleugel bij zwartsprietdikkopje gelijk van kleur is met de rest van de vleugel. Bij geelsprietdikkopje heeft de vleugeltop een groenachtige schijn, en kan je een kleurverschil zien tussen de vleugeltop en de rest van de voorvleugel.
wvreusel
Sperwer
 
Berichten: 505
Geregistreerd op: 04 jul 2008, 12:36

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor Geert op 28 jun 2010, 21:56

Afbeelding
Is dit dan een groot dikkopje? Of niet te achterhalen op foto?
Geert
Bosuil
 
Berichten: 1199
Geregistreerd op: 12 apr 2003, 06:54
Woonplaats: Belgium

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor pvt op 28 jun 2010, 22:54

duidelijke vlekken op vleugels dus groot dikkopje.
Bij de recente foto's van geelspriet op wnm.be staan er trouwens een 3tal grote dikkopjes tussen
Laatst bijgewerkt door pvt op 06 jun 2014, 00:30, in het totaal 1 keer bewerkt
pvt
Visarend
 
Berichten: 7481
Geregistreerd op: 07 apr 2003, 13:39
Woonplaats: Azerbaijan

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor sylvain op 29 jun 2010, 20:12

Eigenlijk zou dit onderwerp moeten worden uitgebreid met de naam Groot dikkopje inbegrepen.
Veel Zwartsprietdikkopjes of Geelsprietdikkopjes blijken finaal een Groot dikkopje te zijn.
sylvain
Sperwer
 
Berichten: 615
Geregistreerd op: 17 aug 2006, 21:11

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor Robin Septor op 27 jul 2012, 13:02

Avatar gebruiker
Robin Septor
Spreeuw
 
Berichten: 418
Geregistreerd op: 09 feb 2008, 08:20
Woonplaats: Vlinderwerkgroep Thecla

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor pvt op 27 jul 2012, 14:24

Wat mij betreft wel.
pvt
Visarend
 
Berichten: 7481
Geregistreerd op: 07 apr 2003, 13:39
Woonplaats: Azerbaijan

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor Robin Septor op 27 jul 2012, 15:25

pvt schreef:Wat mij betreft wel.

ok bedankt.
Avatar gebruiker
Robin Septor
Spreeuw
 
Berichten: 418
Geregistreerd op: 09 feb 2008, 08:20
Woonplaats: Vlinderwerkgroep Thecla

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor pvt op 06 jun 2014, 00:25

Oranje dikkopjes in Vlaanderen
De zomer breekt stilaan aan en de oranje dikkopjes komen terug tevoorschijn. Drie soorten komen verspreid in Vlaanderen voor: Groot dikkopje (Ochlodes sylvanus), Geelsprietdikkopje (Thymelicus sylvestris) en Zwartsprietdikkopje (Thymelicus lineola). Alle drie de soorten hebben één generatie en vliegen voornamelijk in de zomer. Het zijn typische graslandvlinders die je kan vinden in een resem habitats van ruderale grasbermen over hooilanden tot grazige plekken in bosrijke omgeving.

Het groot dikkopje (Ochlodes sylvanus) is algemeen tot zeer algemeen in Vlaanderen. Het is de eerste van de drie soorten om te verschijnen. Het is ook de grootste van de drie maar relatief tegenover andere vlinders nog steeds klein, laat je dus niet misleiden door het woord “groot”! De soort kent zijn piek vanaf half juni maar de eerste exemplaren kunnen in warme voorjaren al vanaf half mei verschijnen. De soort valt tussen de andere oranje dikkopjes ogenblikkelijk op door de lichte vlekjes op de vleugels die zowel op de bovenzijde als de onderzijde te zien zijn. De mannetjes hebben op de bovenzijde een opvallende, vet aangezette en gekromde geurstreep. Bij verse dieren kunnen de lichte vlekjes zeker op de onderzijde onopvallend zijn. Bij twijfel kan je dan nog steeds naar de antennes kijken. Grote dikkopjes hebben een duidelijke haak aan de antenneknop terwijl de andere soorten een mooi afgeronde antenneknop hebben. De antenne is deels geel en deels zwart, de verhouding tussen de kleuren is variabel, laat je dus niet te veel leiden door de algehele kleur van de antennes maar kijk vooral naar de echte kenmerken!
De soort kan in vele types graslanden gevonden worden maar kiest ook graag wat meer de zomen op waar bramen een belangrijke nectarbron vormen.
Afbeelding
©Pieter Vantieghem

Afbeelding
©Pieter Vantieghem

Zwartsprietdikkopje (Thymelicus lineola) is eveneens een erg algemene soort die over heel Vlaanderen kan gevonden worden. Het is de kleinste van de drie soorten, gemiddeld ietsje kleiner dan het geelsprietdikkopje maar met veel overlap. De piek van de vliegperiode is in juli, de eerste exemplaren kunnen al in juni uitsluipen. Het is een echte graslandsoort met egaal oranje bovenzijde met zwarte achterrand die iets uitloopt in de vleugeladers. Zijn naam dankt de soort aan het uiteinde van de antenneknop die langs onderen zwart is. Dit is best te zien in vooraanzicht. Let op, het gaat hier enkel over de antenneknop! De rest van de antennekleur is variabel geel met zwart getekend en is niet verschillend van geelsprietdikkopje! Mannetjes hebben een korte, onopvallende rechte geurstreep.
Afbeelding
©Luc Clarysse

Afbeelding
©Jurgen Couckuyt

Geelsprietdikkopje (Thymelicus sylvestris) was in het verleden vrij algemeen in Vlaanderen die enkele dagen vroeger dan zwartsprietdikkopje begint te vliegen. Uit analyse van recente foto’s blijkt de soort echter een stuk zeldzamer dan zwartsprietdikkopje. Het is goed mogelijk dat dit een soort is die een sterke achteruitgang vertoont. Verspreidingsgegevens zijn echter moeilijk interpreteerbaar door verwarring met voorgaande soorten. De soort komt zeker nog voor in het oosten van de provincie Antwerpen, de provincie Limburg en het zuiden van de provincie Vlaams-Brabant. Mogelijk ook in de Antwerpse havenzone. Denk je een geelsprietdikkopje te zien, zeker indien dit buiten deze zones is, probeer dan goed op de kenmerken te letten en indien mogelijk foto’s te nemen. Foto’s vooral in vooraanzicht en bij mannetjes ook van de bovenzijde. Zo kunnen we zeker een beeld krijgen van de huidige verspreiding.
Nochtans is de soort in vers kleed en wanneer je ze goed te zien krijgt niet altijd moeilijk te determineren. Belangrijk is echter om de kenmerken goed onder de knie te hebben. In vergelijking met het zwartsprietdikkopje lijkt de soort soms iets langgerektere vleugels te hebben en de zwarte achterrand aan de oranje bovenzijde is wat scherper afgelijnd. De mannetjes hebben een duidelijkere geurstreep die een bocht vertoont en verder doorloopt richting vleugelbasis. De onderzijde van het uiteinde van de antenneknop is oranjegeel. Net zoals bij voorgaande soort gaat het enkel om het uiterste uiteinde van de antenne, van vooraf bekeken! Dikwijls wordt als kenmerk ook het contrast op de onderzijde van de voorvleugel gegeven, dit is ten dele correct. Bij geelsprietdikkopje is de top van de voorvleugel op de onderzijde groengrijs tot geelgrijs wat een contrast vormt met het oranje van de rest van de vleugel. Bij zwartsprietdikkopje is de top van de voorvleugel op de onderzijde bruingrijs tot geelgrijs wat in de meeste gevallen leidt tot minder contrast dan bij geelspriet.
Afbeelding
©Jean-Sébastien Rousseau-Piot

Afbeelding
©Pieter Vantieghem

Afbeelding
©Pieter Vantieghem

Zoals je kan merken spreekt uit veel kenmerken enige onzekerheid. De enige 100% zekere kenmerken bij verse dieren zijn de geurstreep van de mannetjes en de onderzijde van de antenneknop.
Let bij interpretatie van de kleur van de onderzijde van de antenneknop echter steeds op de sleet van het dier. Bij gesleten vlinders kan de sprietknop van zwartsprietdikkopje bruin verkleuren, in dergelijke gevallen kan het soms aan te raden zijn om niet tot op soort te determineren! In een gebied waar je de hele zomer enkel zwartsprietdikkopjes ziet vliegen zullen normaal gezien op het einde van de vliegperiode geen geelsprietjes opduiken, wellicht gaat het om gesleten zwartsprietjes.
Laatst bijgewerkt door pvt op 10 jun 2014, 23:09, in het totaal 2 keer bewerkt
pvt
Visarend
 
Berichten: 7481
Geregistreerd op: 07 apr 2003, 13:39
Woonplaats: Azerbaijan

Re: Onderscheid Zwartsprietdikkopje - Geelsprietdikkopje

Berichtdoor roelandlibeer op 06 jun 2014, 13:31

Mooi overzichtje, Pieter!
Avatar gebruiker
roelandlibeer
Bosuil
 
Berichten: 2269
Geregistreerd op: 15 nov 2003, 10:25
Woonplaats: Wevelgem, W-Vl, België


Keer terug naar Dagvlinders

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 1 gast