De Californische rivierkreeft, Pacifastacus leniusculus

Alles over ongewervelden (behalve insecten): determinatie, bijzondere waarnemingen, ...

Moderator: xyala

De Californische rivierkreeft, Pacifastacus leniusculus

Berichtdoor Xavier Vermeersch op 25 nov 2010, 11:43

Op zondag 10 oktober 2010 ben ik samen met een collega bioloog en zijn vriendin afgezakt naar Wibrin-Houffalize waar we ontvangen werden door Harry Mardulyn, de voorzitter van Natagora, de Waalse tegenhanger van Natuurpunt.
Tijdens deze dag stond het duurzame beheer van het Natuurgebied ‘Bec du Feyi’ centraal, maar tevens de problematiek rond invasieve rivierkreeften.

Dit was een mooie gelegenheid om het licht te werpen op de huidige situatie inzake invasieve rivierkreeften in het Zuidelijke landgedeelte.

Een beetje geschiedenis:
België telt slechts één enkele soort rivierkreeft die als inheems wordt beschouwd, de Astacus astacus. In het Nederlands wordt de soort “Edelkreeft” genoemd omdat ze in het verleden binnen de gegoede kringen als een delicatesse werd geconsumeerd. In het Frans spreekt men van de “écrevisse à pattes rouges”, vanwege de rode kleur van de poten.
De edelkreeft heeft in Europa een brede verspreiding en is daardoor als soort nog niet bedreigd ondanks dat alle populaties achteruitgaand zijn. In Vlaanderen zal je de edelkreeft niet snel in het wild tegenkomen, ze zijn er immers al ruime tijd niet meer te vinden. De populaties die zich in België nog weten te handhaven kunnen worden teruggevonden in propere stroompjes en beken in de Belgische Ardennen waar ze in kleine dichtheden weten te overleven.
De oorzaak van deze dramatische achteruitgang is veelzijdig maar kan in alle gevallen (rechtstreeks of onrechtstreeks) gebonden worden aan menselijke activiteiten. Het uitzetten van uitheemse rivierkreeften speelde hierbij een grote rol.
Toen de edelkreeft als gevolg van vervuiling en overexploitatie zeldzamer werd is er besloten om Noord-Amerikaanse rivierkreeften uit te zetten om aldus aan de vraag van de consument te kunnen voldoen.
Deze Noord-Amerikaanse soorten (waaronder Orconectes limosus en Procambarus clarkii) waren bijzonder geschikt als vervanger voor de edelkreeft. Op het vlak van smaak en het aandeel eetbaar vlees per individu scoren deze uitheemse soorten minder goed, dit wordt echter ruimschoots gecompenseerd door eigenschappen die van deze kreeften ook uitzonderlijk succesvolle invasieve soorten maken.
De Amerikaanse soorten zijn uitstekend aangepast aan koude winters, een sterk schommelend waterpeil, een hoge predatatiedruk en bovendien zijn ze beter bestand tegen vervuiling dan hun inheemse tegenhangers.
Ze produceren niet meer nakomelingen per dracht dan de inheemse kreeften, tussen 100 en 250 gemiddeld, maar hun metabolisme is veel hoger en daardoor kunnen onder gunstige omstandigheden de Amerikaanse kreeften na 6 maanden reeds geslachtsrijp zijn. Voor inheemse kreeften is dit gemiddeld 5 jaar.

Hiermee is het verhaal echter nog niet gedaan. De Amerikaanse soorten zijn drager van een parasiet, een oömyceet genaamd Aphanomyces astaci. Dit schimmelachtig organisme veroorzaakt bij rivierkreeften een ziekte die de kreeftenpest wordt genoemd.
De Europese soorten die geen gepaste immuunrespons hebben tegen deze onbekende boosdoener gaan massaal dood van zodra ze geïnfecteerd worden. Doordat de kreeftenpest zeer besmettelijk is zijn zo hele populaties inheemse rivierkreeften in enkele maanden tijd volledig uitgeroeid.
Nu nog, ook in België steekt de kreeftenpest af en toe de kop op, de Amerikaanse kreeften hebben er zelf weinig last van, maar blijven wel drager waardoor de parasiet nog steeds aanwezig is op plaatsen waar uitheemse rivierkreeften voorkomen.

In België vinden we tegenwoordig 5 soorten rivierkreeften. Eén daarvan is de inheemse Edelkreeft. De anderen zijn:

- Procambarus clarkii (De Rode Louisiana kreeft)
- Orconectes limosus (De Gevlekte Amerikaanse rivierkreeft)
- Astacus leptodactylus (De Turkse rivierkreeft)
- Pacifastacus leniusculus (De Californische rivierkreeft)

In Vlaanderen vinden we de drie eerst opgenoemde soorten terug, in Wallonië kan ook de Californische rivierkreeft in grote aantallen worden aangetroffen.
In Vlaanderen is deze soort naar mijn weten nog niet prominent aanwezig hoewel ik wel verwacht dat ze de komende tien jaar aan een opmars gaan beginnen in Vlaanderen. Er zijn jammer genoeg weinig gegevens beschikbaar naar de gedetailleerde distributie van de verschillende soorten rivierkreeften in onze waterlopen.

Na deze beknopte situatieschets dan nu enkele foto’s van de kreeften uit Wibrin.
Het betreft hier de Californische rivierkreeft Pacifastacus leniusculus, een drager van de kreeftenpest.

Afbeelding
De vijvers waar de rivierkreeften inzaten, met tienduizenden.

Afbeelding
Een deel van de vangst

Afbeelding
Als kreeften met teveel op elkaar zitten in de emmers gaan ze snel dood, om ze te sparen werden ze over verschillende bakken en emmers verspreid. Op de foto is maar een klein deel van de vangst te zien, het overgrote deel van de kreeften werd door de eigenaar van de vijvers vernietigd.

Afbeelding
Eau de Martin Moulin, in dit snelstromende riviertje, met een bodem van stenen en ijskoud water, wou je niet meteen een grote populatie uitheemse rivierkreeften verwachten. Het tegendeel is echter waar.

Afbeelding

Afbeelding
De onderkant van een kreeft, de gonopoden verraden dat het om een mannetje gaat.

Afbeelding
Op deze plaats hebben we een groot aantal waarnemingen gedaan. De meeste kreeften verschuilen zich overdag onder rotsen, steenpartijen en afgevallen bladeren.

De vijvers waar deze kreeften in werden gevangen waren tot 5 jaar geleden waardevolle biotopen met veel waterleven, tal van soorten waterplanten en een rijke fauna. Deze vijvers zijn verbonden met een brede beek, de oorsprong van de kreeften echter is onbekend. In enkele jaren tijd hebben de kreeften zich massaal voortgeplant waardoor er nu tienduizenden volwassen kreeften en nog meer jonge kreeften over de bodem van de vijvers rondlopen. De waterplanten en de fauna zijn verdwenen, er zijn geen libellen en amfibieën meer en de vijvers zijn gereduceerd tot een steriele onderwaterwoestijn. Doordat de kreeften alleseters zijn en rechtstreeks de laagste trofische niveau’s kunnen benutten houden ze zich in stand door zich te voeden met allerhande detritus en afgevallen takken en bladeren.

Op een halve dag tijd hebben we een honderdtal volwassen kreeften gevangen, gewoon op het zicht en vanaf de oever met laarzen en een visnet. De overbevolking die er in deze vijvers heerst dwingt de kreeften om zich ook overdag te laten zien. Onder de stenen en in spleten op de bodem konden we nog honderden jonge kreeftjes van enkele centimeters groot vinden.

Na ons bezoek aan het natuurgebied van de Bec du Feyi zijn we op aanraden van de Heer Mardulyn naar het nabijgelegen Achouffe afgezakt om te onderzoeken of we in de plaatselijke waterloop “Eau de Martin Moulin” ook rivierkreeften kondenvinden.
En ja hoor, nog geen minuut ter plaatse en de eerste kreeft, een Californische rivierkreeft, werd er waargenomen. Na een tiental minuten hadden we al een handvol van deze dieren gevonden.

Onze ervaringen in de Ardennen zijn natuurlijk ook van toepassing op Vlaanderen. Grote populaties van uitheemse rivierkreeften zijn reeds een lange tijd ingeburgerd. De schade die ze aanrichten in aquatische ecosystemen is enorm, maar wordt vaak onderschat. Het gebrek aan kennis over deze dieren en de sterk onderschatte invloed die ze hebben op de ecosystemen zorgt er voor dat ze vaak over het hoofd worden gezien.

Deze kreeftachtigen kan in het hele land gevonden worden, maar vaak worden ze niet rechtstreeks waargenomen vanwege hun verborgen levenswijze. Rivierkreeften zijn immers nachtdieren die zich overdag schuilhouden onder stenen, tussen bladafval of in zelf gegraven holen.

België loopt sterk achter op het vlak van sensibilisatie en onderzoek naar rivierkreeften. In onze buurlanden, zoals onder andere Nederland, hebben ze begrepen dat er iets moet gedaan worden. Naturalis heeft als onderzoek en communicatiecentrum een grote expertise inzake rivierkreeften.
Stichting EIS Nederland heeft een handige website ontwikkeld voor de herkenning van rivierkreeften en ze organiseren tevens Nationale acties om het voorkomen van rivierkreeften in Nederland in kaart te brengen.

EIS Kreeftenproject

Ik hoop dat met deze post de kreeftenproblematiek in België en Vlaanderen wat meer in het daglicht geplaatst wordt. Er zijn nog bijzonder veel ‘noodzakelijk te grijpen’ opportuniteiten om onderzoek te doen naar rivierkreeften in België en naar het beheer van waardevolle waterlopen en stilstaande waterlichamen binnen deze Europese problematiek.

Met vriendelijke groeten,

Xavier Vermeersch
Avatar gebruiker
Xavier Vermeersch
Pimpelmees
 
Berichten: 16
Geregistreerd op: 20 nov 2010, 21:38
Woonplaats: Vlaams Brabant - BE

Re: De Californische rivierkreeft, Pacifastacus leniusculus

Berichtdoor gevorkte rombout op 16 dec 2015, 12:01

Dag Xavier, leuke site! Hoe zie jij het beheer van rivierkreeften in de praktijk?
Avatar gebruiker
gevorkte rombout
Goudhaan
 
Berichten: 9
Geregistreerd op: 04 feb 2009, 15:48


Keer terug naar Ongewervelden (overig)

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 1 gast